Hòn vọng phu – bản trường ca bất hủ của nền âm nhạc Việt Nam

Điều tôi cho là đáng tiếc duy nhất, trong sự hình thành và phát triển hơn 70 năm của nền nhạc tình Việt Nam, là ở việc có quá ít các “Trường Ca”. Điều này âu cũng dễ hiểu, đa phần các nhạc sĩ ở thời điểm đó toàn tự học sáng tác là chính, ít ai qua bài bản, trường lớp. Thêm nữa, thời buổi loạn li, cảm xúc đến bất chợt rồi đi cũng nhanh, người ta chỉ đủ thời gian để cụ thể hóa những phút thoáng qua đó bằng ca từ trong một ca khúc ngắn… Continue reading Hòn vọng phu – bản trường ca bất hủ của nền âm nhạc Việt Nam

GS Trần Quang Hải: “Nhạc Phạm Duy gắn liền với lịch sử Việt Nam”

Qua đời ngày 27/01 vừa qua ở tuổi 93, nhạc sĩ Phạm Duy để lại một di sản âm nhạc đồ sộ gồm hơn 1000 bài, trong đó có hàng trăm sáng tác vẫn được lưu truyền cho tới ngày nay, một số đã trở thành bất hủ.

Nhạc của Phạm Duy dễ đi vào lòng người chính là nhờ những sáng tác của ông dựa trên âm hưởng của nhạc dân tộc và những sáng tác đó gắn liền với vận mệnh nổi trôi của đất nước Việt Nam qua mỗi thời kỳ, từ thời kháng chiến, thời nội chiến cho đến thời hòa bình.

Nói chung, nhạc của Phạm Duy xứng đáng là một mẫu mực của thế hệ những người sáng tác nhạc hiện nay. Đó chính là điều mà giáo sư âm nhạc dân tộc học, nhạc sĩ Trần Quang Hải ở Paris nhấn mạnh khi trả lời phỏng vấn RFI Việt ngữ hôm nay.

Thanh Phương

Nguồn: Đài RFI

Trịnh Công Sơn và miền Huế thương

Bao nhiêu năm rồi, anh mãi ra đi, về cõi hư vô để tiếp nối những ngày tháng hát thơ nơi ấy. Anh, Trịnh Công Sơn, « người tình của cuộc sống », đã để lại cho đời vô vàn câu ca, đậm sâu tình yêu nhân loại và chiêm nghiệm về lẽ sống con người. Continue reading Trịnh Công Sơn và miền Huế thương

Ngày Xuân với Ly Rượu Mừng

Phạm Lê Huy

Phiếm

“Ngày Xuân nâng chén ta chúc nơi nơi. Mừng anh nông phu vui lúa thơm hơi. Người thương gia lợi tức, người công nhân ấm no. Thoát ly đời gian lao nghèo khó… ”, tiếng hát vang vang trong xe làm tôi vui lên, nghe ấm lòng và cơn ngái ngủ cũng tan đi. Khác với mọi khi, tôi tăng thêm volume để nghe cho đã. Tiếng hát vang lên thật rộn rã, thật vui tươi. Dòng xe dường như hối hả hơn, nhộn nhịp hơn trong nắng xuân vàng tươi, trong tiết xuân se lạnh.

Lại thêm nhiều lần, nhiều lần nữa xin cám ơn Nhạc Sĩ Phạm Đình Chương đã để lại cho đời nhạc phẩm Ly Rượu Mừng thật hay, thật tuyệt từ xưa đến nay. Và, cả sau này nữa chắc gì có một bài ca Xuân tuyệt như vậy đâu !

Cũng không quên cám ơn quý anh chị làm truyền thanh truyền hình đã nhanh chóng bắt kịp dòng thời gian mà mời khán thính giả thưởng thức… “mùa nào, nhạc nấy”.

Mới tuần trước đây, tôi được nghe nhạc phẩm Mừng Nắng Xuân Về của Nhạc Sĩ Huỳnh Anh, hay không chê vào đâu được qua giọng hát ngọt ngào của Thiên Kim “Nắng xuân về trên muôn hoanắng xuân về tươi thắm mọi nhà. Người người vui đón xuân đã về, một mùa xuân mới chan chứa tình… ”.

Tháng Giêng 2016, đọc được trên bbc.com, năm nay bài “Ly Rượu Mừng… (sẽ)được phép rót !” ở quê nhà – “Sau 41 năm, giai điệu của ca khúc Ly Rượu Mừng của nhạc sĩ Phạm Đình Chương mới được Hà Nội cấp phép hát trở lại trên quê hương”(bbc.com) – mà nghe lòng vui sao, vui như đang nghe tiếng pháo nổ vang xóm mình tuy còn một tháng nữa Tết mới đến.

Ừ… Phải thế chứ ! Lẽ nào một bài ca thật hay thật tuyệt như thế mà phải bị chết dần chết mòn theo thời gian.

Từ lâu, rất lâu, năm nào cũng vậy, cứ trước và sau Tết cả tháng trời, chúng ta luôn được nghe bài ca Ly Rượu Mừng rất quen thuộc vang lên khắp nơi từ thành thị tới nông thôn. Trong mọi tầng lớp, hình như ai ai cũng thuộc lòng đôi câu bài ca này để nghêu ngao cho vui miệng, để chào đón Xuân đang về với mình, với đất trời… Cũng như người lính, trong các buổi trình diễn văn nghệ Cây Mùa Xuân Chiến Sĩ ở hậu phương hay tiền đồn, học sinh nam nữ thì thuộc lắm “Rót thêm tràn đầy chén quan san. Chúc người binh sĩ lên đàng, chiến đấu công thành, sng cuộc đời lành. Mừng người vì Nước quên thân mình”.

Suốt cả bài ca, từ đầu đến cuối, đủ các thành phần xã hội, nào Sĩ Nông, nào Công Thương Binh… trên tay ai nấy đều có ly rượu mừng Xuân để cùng nói với nhau, để cùng hát lên “Ngày Xuân nâng chén ta chúc nơi nơi… ”. Và, trên nửa thế kỷ rồi, Ly Rượu Mừng đã thật tự nhiên êm thấm đi vào lòng người miền Nam, rồi nằm luôn ở đó với bao ấm áp, bao thân thương, gợi nhớ…

Ngày Xuân mà không có Ly Rượu Mừng thì vô vị biết bao !

Ly Rượu Mừng đem láng giềng xít lại gần nhau hơn… Ly Rượu Mừng kết nối thêm bạn bè… Ly Rượu Mừng xóa tan bao giận hờn trách cứ…

Nhớ có lần không phải ngày Tết, vì vui quá trong dịp thằng bạn “rửa lon”, tôi đã “quá chén” tới quắc cần câu, chẳng biết trời trăng gì. Bạn bè khiêng vô nhà sau, ném lên phản gỏ, nằm chèo queo, “quê một cục”… Giờ nhớ lại, thấy vui chi lạ, nhớ bạn chi lạ !

Cùng với Ly Rượu Mừng, hàng loạt bản “Nhạc Vàng” cũng đã trở lại rất nhộn nhịp và rầm rộ trên các sân khấu ca nhạc, trên các đài truyền hình bên nhà với rất đông khán thính giả hâm mộ. Hiện nay có mấy show ca nhạc trên các đài truyền hình đó với sự góp giọng của các ca nhạc sĩ trẻ, như hai show Solo Cùng Boléro và Bước Chân Hai Thế Hệ mà đa số là hát “Nhạc Vàng” – một loại nhạc đã bị cấm, bị coi là “ủy mị tiểu tư sản” trên bốn-mươi năm qua.

“Mừng Xuân mới, nhắp chút đi anh… Nhắp chút đi chị… Dzô chút đi mạy… !” – Lời mời mọc nghe sao thân thương quá, cho dù không quen với rượu cũng vẫn cứ “nhắp chút… dzô chút… ” cho vui với nhau trong ba bữa Tết. Vậy đó, tâm tình và tấm lòng của người mình là vậy, nỡ nào “đập bể” Ly Rượu Mừng cho được, phải không !?

* * *

“Mỗi khi cùng nhau nâng Ly Rượu Mừng dù ở thời điểm nào của vòng quay trái đất, cũng chính là lúc chúng ta cùng với tác giả hân hoan cầu chúc “Nước non thanh bình. Muôn người hạnh phúc chan hòa… ” – (Du Tử Lê)

“Á a a a… Nhắp chén đầy vơi, chúc người người vui… !
Á a a a… Muôn lòng xao xuyến duyên đời… !”

Thế rồi

“Chiều nay thấy hoa cười chợt nhớ một người.
Chạnh lòng tôi khơi bao niềm nhớ… ”
(Nhớ Một Chiều Xuân – Nguyễn Văn Đông)

Phạm Lê Huy

(Los Angeles, cuối Tháng Chạp – Ất Mùi / 2015)

‘Ly Rượu Mừng,’ xuân-khúc ‘kinh điển’ của tân nhạc Việt

(Trích từ bài viết của thi sĩ Du Tử Lê về những xuân-khúc tồn tại cùng vòng quay trái đất)

” …. “Xuân Ca” của Phạm Duy và, “Anh Cho Em Mùa Xuân” của Kim Tuấn/Nguyễn Hiền là hai trong số những xuân-khúc tiêu biểu của nền tân nhạc miền Nam 20 năm.

Nhưng nếu phải tìm một xuân-khúc đại diện cho mọi tầng lớp của xã hội việt Nam, đồng thời phản ảnh tâm cảnh của mọi lứa tuổi thì, ứng hợp nhất với đòi hỏi này, theo tôi, là xuân-khúc “Ly Rượu Mừng” của cố nhạc sĩ Phạm Ðình Chương. (4)

Tôi vẫn nghĩ chẳng phải ngẫu nhiên mà “Ly Rượu Mừng” không những đã trở thành “ly rượu” không thể thiếu trong mùa Xuân của người Việt Nam mà, “ly rượu” ấy còn được nâng cao trong những họp mặt, lễ lạt ở bất cứ thời điểm nào của một năm. Nếu ta nhìn mỗi hội ngộ tự thân cũng là một mùa Xuân tinh thần, ấm áp.

Tôi muốn gọi “Ly Rượu Mừng” là xuân-khúc “kinh điển” nhất của nền tân nhạc Việt Nam. Tính chất “kinh điển” hiểu theo nghĩa không một thành phần nào của xã hội bị bỏ quên. Và, một cách ý thức, tác giả, đã sắp lại bậc thang giá trị của các thành phần xã hội, với lòng trân trọng, biết ơn của mình. (5)

Thực vậy, ngay phần mở đầu của ca khúc, cố nhạc sĩ Phạm Ðình Chương đã chọn ba thành phần nòng cốt là: Nông phu, thương gia, công nhân để gửi lời chúc mừng tới họ:

“Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi / Mừng anh nông phu vui lúa thơm hơi / Người thương gia lợi tức / Người công nhân ấm no / Thoát ly đời gian lao nghèo khó //

Á a a a / Nhấp chén đầy vơi / Chúc người người vui / Á a a a / Muôn lòng xao xuyến duyên đời…”

Tầng lớp nông dân kể trên vốn không được coi trọng lắm, theo quan niệm cổ xưa, căn cứ vào khẩu truyền của dân gian: “Sĩ, nông, công, thương, binh.”

Nhưng khi phải đối đầu với thực tế, cũng chính dân gian đã “sửa sai” bằng khẩu truyền: “Nhất sĩ, nhì nông, hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ!”

Lại nữa, xã hội Việt Nam vốn là xã hội nông nghiệp, nên sự trả lại vị trí hàng đầu cho nông dân của họ Phạm là một trả lại hợp lý, xứng đáng.

Cũng vậy, tầng lớp binh sĩ, theo sắp xếp có tính cách biểu kiến, hời hợt thuở trước, vốn đứng hạng chót trong nấc thang gia trị xã hội – Nhưng, với “Ly Rượu Mừng,” tác giả đã dành nguyên khổ thứ 2 của ca khúc, để chúc mừng họ, những người hy sinh mạng sống của mình cho ấm no, giầu có của dân tộc:

“Rót thêm tràn đầy chén quan san / Chúc người binh sĩ lên đàng / Chiến đấu công thành / Sáng cuộc đời lành / Mừng người vì Nước quên thân mình…”

Khi đề cập tới những hy sinh của người lính, họ Phạm cũng không quên những hy sinh thầm lặng, nhưng lớn lao không kém của những bà mẹ:

“Kìa nơi xa xa có bà mẹ già / Từ lâu mong con mắt vương lệ nhòa / Chúc bà một sớm quê hương / Bước con về hòa nỗi yêu thương / Á a a a / Hát khúc hoan ca thắm tươi đời lính / Á a a a / Chúc mẹ hiền dứt u tình…”

Kế tiếp, tác giả mới đề cập tới những đóng góp khác:

“Rượu hân hoan mừng đôi uyên ương / Xây tổ ấm trên cành yêu đương / Nào cạn ly, mừng người nghệ sĩ / Tiếng thi ca nét chấm phá tô thêm đời mới…”

Cuối cùng là chung khúc rực rỡ hy vọng, tin yêu nơi tương lai đất nước:

“Bạn hỡi, vang lên / Lời ước thiêng liêng / Chúc non sông hòa bình, hòa bình / Ngày máu xương thôi tuôn rơi / Ngày ấy quê hương yên vui / đợi anh về trong chén tình đầy vơi //

Nhấc cao ly này / Hãy chúc ngày mai sáng trời tự do / Nước non thanh bình / Muôn người hạnh phúc chan hòa // Ước mơ hạnh phúc nơi nơi / Hương thanh bình dâng phơi phới.” (Theo dactrung.com)

Và, mỗi khi cùng nhau nâng “Ly Rượu Mừng” dù ở thời điểm nào của vòng quay trái đất, cũng chính là lúc chúng ta cùng với tác giả, hân hoan cầu chúc “…Nước non thanh bình / Muôn người hạnh phúc chan hòa…”

Tôi nghĩ, đó là một cầu nguyện đời kiếp của dân tộc ta. Như sự hiện diện bất biến của tác giả ca khúc vậy.

Du Tử Lê

(Tháng 2, 2013)

Chú thích:

(4) Phm Ðình Chương sinh ngày 14 tháng 11 năm 1929 ti Bch Mai, Hà Ni. Quê ni ông Hà Ni và quê ngoi Sơn Tây. Xut thân trong mt gia đình truyn thng âm nhc, c hai thân sinh ra ông đu chơi nhc c truyn. Thân ph ca nhc sĩ Phm Ðình Chương là ông Phm Ðình Phng. Người v đu ca ông Phng sinh được 2 người con trai: Phm Ðình S và Phm Ðình Viêm. Phm Ðình S lp gia đình vi n kch sĩ Kiu Hnh và có con gái là ca sĩ Mai Hương. Còn Phm Ðình Viêm là ca sĩ Hoài Trung ca ban hp ca Thăng Long.

Người v sau ca ông Phm Ðình Phng có 3 người con: trưởng n là Phm Th Quang Thái, tc ca sĩ Thái Hng, v nhc sĩ Phm Duy. Con trai th là nhc sĩ Phm Ðình Chương và cô con gái út Phm Th Băng Thanh, tc ca sĩ Thái Thanh.

Ông được nhiu người ch dn nhc lý nhưng phn ln vn là t hc. Trong nhng năm đu kháng chiến, Phm Ðình Chương cùng các anh em Phm Ðình Viêm, Phm Th Quang Thái và Phm Th Băng Thanh gia nhp ban văn ngh quân đi Liên Khu IV. Phm Ðình Chương bt đu sáng tác vào năm 1947, khi 18 tui, vi tác phm đu tay là ca khúc Ra Ði Khi Tri Va Sáng. Năm 1951, ông và gia đình chuyn vào min Nam. Vi các anh em Hoài Trung, Thái Thanh, Thái Hng ông thành lp ban hp ca Thăng Long danh tiếng. Trong thp niên 50, ông đã viết nhng tác phm thành công và đ đi như Ly Rượu Mng, Xuân Tha Hương, Tha Ban Ðu, Tiếng Dân Chài, v.v Ðáng k nht là trường ca bt h Hi Trùng Dương mà ông viết v đt nước Vit Nam hoa gm, qua ba bài ca nói v con sông Hng, sông Hương và sông Cu Long. Theo như li ông đã nói vi gia đình, trường ca này đã phi tn mt 4 năm đ hoàn tt. (phamdinhchuong.com)

(5) Trước tháng 4, 1975, khi cho in Ly Rượu Mng hình thc mt bn nhc l, c nhc sĩ Phm Ðình Chương đã ghi chú nguyên văn như sau: Viết ti Sài Gòn năm 1955 đ đăng trên s báo Tết, báo Ði Mi, th theo li yêu cu ca c Trn Văn Ân và nhà văn quá c Nguyn Ðc Qunh, là hai người ch trương t báo này.”

Khánh Ly: “Người nào lấy Trịnh Công Sơn sẽ khổ suốt đời”

Nữ danh ca chia sẻ, có quá nhiều người hỏi Khánh Ly và Trịnh Công Sơn có yêu nhau không? Và bà “xin trả lời lần này nữa thôi, với tất cả sự thật” vì theo bà càng được hỏi khiến bà càng cảm thấy hối tiếc… Continue reading Khánh Ly: “Người nào lấy Trịnh Công Sơn sẽ khổ suốt đời”

Phỏng vấn tác giả “Hoài Cảm”: “Âm giai ngũ cung là một kho tàng”

Ngày 10 tháng 7, 2010 sắp tới, Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt-Mỹ (VAALA) sẽ thực hiện chương trình nhạc Cung Tiến với chủ đề “Vết Chim Bay.” Nhân dịp này, Người Việt nói chuyện với người nhạc sĩ tài hoa, cũng là một nhà kinh tế, về nhiều vấn đề; về những bản nhạc xưa, và cả câu hỏi: có hay không, một mối liên hệ giữa âm nhạc và… luật cung cầu. Bài phỏng vấn do phóng viên Ngọc Lan thực hiện. Continue reading Phỏng vấn tác giả “Hoài Cảm”: “Âm giai ngũ cung là một kho tàng”